Avval o‘rganing: Majhul nisbat
Shart gaplar "agar…, unda…" ma’nosini beradi. Nemis tilida real shart oddiy zamonlar bilan, noreal (xayoliy) shart esa Konjunktiv II bilan ifodalanadi. O‘zbek tilida farq "-sa" va "-sa edi" orqali ko‘rinadi: "vaqtim bo‘lsa, kelaman" (real) — "vaqtim bo‘lganida edi, kelardim" (noreal). Konjunktiv II faqat shart gaplarda emas, muloyim iltimos, istak va maslahatda ham ishlatiladi — bu imtihonning eng muhim mavzularidan biri. Mavzu ergash gaplardagi so‘z tartibi, Präteritum shakllari va Perfekt (haben yoki sein) bilan chambarchas bog‘liq.
Shart bajarilishi mumkin — Präsens (yoki Futur):
Wenn es morgen regnet, bleiben wir zu Hause.
Wenn du Zeit hast, ruf mich an!
wenn — ergashtiruvchi bog‘lovchi: tuslangan fe’l ergash gap oxiriga o‘tadi. Ergash gap birinchi kelsa, u butun holda 1-o‘rinni egallaydi va bosh gap fe’l bilan boshlanadi (…, bleiben wir…). Bosh gap birinchi kelsa, oddiy tartib saqlanadi: Wir bleiben zu Hause, wenn es morgen regnet.
falls — "mabodo", ehtimoli kamroq shart: Falls du Fragen hast, schreib mir. Bosh gapni dann yoki so bilan ham boshlash mumkin: Wenn du Zeit hast, dann komm vorbei.
Real shart ko‘pincha umumiy haqiqatlarni ham bildiradi: Wenn man Wasser auf 100 Grad erhitzt, kocht es.
Ko‘pchilik fe’llar uchun — würde + infinitiv (infinitiv gap oxirida):
ich würde · du würdest · er würde · wir würden · ihr würdet · sie würden + infinitiv
Ich würde gern nach Deutschland fahren.
Asosiy fe’llarning o‘z shakli (Präteritum o‘zagidan, ko‘pincha umlaut bilan):
sein → wäre · haben → hätte · werden → würde
können → könnte · müssen → müsste · dürfen → dürfte · sollen → sollte · wollen → wollte · mögen → möchte
kitobiy: gehen → ginge, kommen → käme, wissen → wüsste, geben → gäbe
sein, haben va modal fe’llar bilan würde deyarli ishlatilmaydi: ✓ Ich hätte Zeit (✗ Ich würde Zeit haben — kamdan-kam).
Shaxs qo‘shimchalari: ich wäre · du wärst · er wäre · wir wären · ihr wärt · sie wären; ich hätte · du hättest · er hätte · wir hätten · ihr hättet · sie hätten. E’tibor bering: sollen va wollen umlaut olmaydi, shuning uchun ularning Konjunktiv II shakli Präteritum bilan bir xil.
Hozir yoki kelajakda amalga oshmaydigan, faqat tasavvur qilinadigan shart:
Wenn ich Zeit hätte, würde ich dir helfen. (aslida vaqtim yo‘q)
Wenn ich du wäre, würde ich das nicht machen.
Wenn ich reich wäre, könnte ich um die Welt reisen.
Ikkala qismda ham Konjunktiv II turadi: shart qismida odatda o‘z shakli (hätte, wäre, könnte) yoki würde, natija qismida esa ko‘pincha würde + infinitiv.
wenn siz variant — tuslangan fe’l boshida: Hätte ich Zeit, würde ich dir helfen. Bu uslub yozma nutqda ko‘proq uchraydi.
Ich habe kein Auto, deshalb fahre ich mit dem Bus. → noreal shart gap.
O‘tmishda bo‘lmagan voqea va uning natijasi — endi o‘zgartirib bo‘lmaydi:
hätte/wäre + Partizip II
Wenn ich früher aufgestanden wäre, hätte ich den Bus nicht verpasst.
Wenn du mich gefragt hättest, hätte ich es dir gesagt.
hätte yoki wäre tanlovi Perfektdagi haben/sein qoidasiga to‘liq mos: harakat va holat o‘zgarishi fe’llari — wäre, qolganlari — hätte.
Modal fe’l bilan — ikki infinitiv: Ich hätte kommen können. (kela olardim, lekin kelmadim), Du hättest mich anrufen sollen. (menga qo‘ng‘iroq qilishing kerak edi).
Aralash holat ham bo‘ladi: o‘tmishdagi shart va hozirgi natija: Wenn ich gestern nicht so lange gearbeitet hätte, wäre ich jetzt nicht so müde.
Wir haben den Zug verpasst, deshalb sind wir zu spät angekommen. → o‘tgan zamon noreal shart gap.
Muloyim iltimos va maslahat iboralari og‘zaki va yozma imtihonda (xat, dialog) juda foydali.
Topshiriqda qaysi tur kerakligini aniqlash uchun vaziyatga qarang:
wenn faqat shartni emas, vaqtni ham bildiradi: Wenn ich nach Hause komme, esse ich. ("uyga kelganimda"). O‘tmishdagi bir martalik voqea uchun esa als ishlatiladi: Als ich nach Hause kam, aß ich. Agar gapda "-mi" so‘rog‘i bo‘lsa, ob kerak, wenn emas.
Leider bin ich krank, deshalb kann ich nicht zur Party kommen. Vaziyatga mos shart gap tuzing.