Avval o‘rganing: Olmoshlar
Nemis tilida hozirgi zamon (Präsens) bitta shaklga ega — ingliz tilidagi kabi Simple va Continuous farqi yo‘q. Ich lese ham "o‘qiyman", ham "o‘qiyapman", ham vaqt so‘zi bilan "o‘qiyman (ertaga)" ma’nosini beradi. Bu eng ko‘p ishlatiladigan zamon: kundalik nutq, o‘zini tanishtirish, reja haqida gapirish — hammasi Präsens orqali. Asosiy qiyinchilik — fe’lning shaxs bo‘yicha o‘zgarishi, unli almashuvchi kuchli fe’llar, noto‘g‘ri fe’llar va ajraladigan old qo‘shimchalar. Bu darsda ularning barchasini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.
Nemis fe’lining lug‘at shakli — infinitiv, u odatda -en bilan tugaydi: machen, wohnen, lernen. Tuslash uchun infinitivdan -en ni olib tashlab, o‘zak topiladi va unga shaxs qo‘shimchasi qo‘shiladi:
ich mache · du machst · er/sie/es macht · wir machen · ihr macht · sie/Sie machen
Qo‘shimchalar: -e · -st · -t · -en · -t · -en
E’tibor bering: wir va sie/Sie shakli doim infinitivga teng, er va ihr shakli esa ko‘pincha bir xil (macht).
Eng ko‘p ishlatiladigan fe’llar qoidaga bo‘ysunmaydi — ularni yod olish kerak:
sein: ich bin · du bist · er ist · wir sind · ihr seid · sie sind
haben: ich habe · du hast · er hat · wir haben · ihr habt · sie haben
werden: ich werde · du wirst · er wird · wir werden · ihr werdet · sie werden
wissen: ich weiß · du weißt · er weiß · wir wissen · ihr wisst · sie wissen
mögen: ich mag · du magst · er mag · wir mögen · ihr mögt · sie mögen
wissen va modal fe’llarda (können, müssen, wollen va boshqalar) ich va er shakli bir xil, qo‘shimchasiz: ich weiß — er weiß, ich kann — er kann.
wissen (bilmoq — fakt, ma’lumot) va kennen (tanimoq — odam, joy, kitob) farqi: Ich weiß die Antwort. / Ich kenne Berlin. / Ich weiß, dass er hier wohnt. (wissen dan keyin ko‘pincha ergash gap keladi).
Ko‘p kuchli fe’llar faqat `du` va `er/sie/es` shaklida o‘zak unlisini o‘zgartiradi:
a → ä: fahren → du fährst, er fährt · schlafen → er schläft · tragen → er trägt · waschen → er wäscht
au → äu: laufen → du läufst, er läuft
e → i: sprechen → du sprichst, er spricht · essen → er isst · geben → er gibt · helfen → er hilft · nehmen → du nimmst, er nimmt
e → ie: lesen → du liest, er liest · sehen → er sieht
ich va ko‘plik shakllari o‘zgarmaydi: ich fahre, wir fahren, ihr fahrt. Qaysi fe’l unli almashtirishini qoidadan bilib bo‘lmaydi — lug‘atda bunday fe’llar alohida belgilanadi, shuning uchun ularni er shakli bilan birga yodlang: fahren — fährt, nehmen — nimmt.
Mein Bruder ___ (essen) gern Pizza, aber ich ___ (essen) lieber Plov.
Ajraladigan old qo‘shimchalar (urg‘uli): an-, auf-, aus-, ein-, mit-, vor-, zu-, zurück-, fern-, ab-, weg-. Hozirgi zamonda old qo‘shimcha gap oxiriga o‘tadi:
aufstehen → Ich stehe um 7 Uhr auf.
anrufen → Er ruft seine Mutter an.
fernsehen → Wir sehen am Abend fern.
Ajralmaydigan (urg‘usiz): be-, ver-, er-, ent-, emp-, ge-, zer-, miss- — hech qachon ajralmaydi: Ich verstehe dich., Sie bezahlt die Rechnung., Er erzählt eine Geschichte.
Ergash gapda ajraladigan fe’l yana birga yoziladi, chunki fe’l oxirda: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe. Modal fe’l bilan ham birga, infinitiv shaklida: Ich muss um 7 Uhr aufstehen.
Unli almashuvi va ajralish birga kelishi mumkin: fernsehen → er sieht fern, anfangen → der Film fängt an.
einkaufen fe’lini du shaklida gapda ishlating: du / im Supermarkt / einkaufen.
du: o‘zak (+e): Komm! Mach das! Lies! (e → i/ie saqlanadi, a → ä yo‘qoladi: Fahr langsam!)
ihr: Kommt! Macht das! Lest!
Sie: Kommen Sie! Machen Sie das!
wir (taklif): Gehen wir!
du shaklida -st tushadi va ega ishlatilmaydi: du nimmst → Nimm!, du gibst → Gib!, du isst → Iss!. sein ning buyruq shakli: Sei ruhig! Seid ruhig! Seien Sie ruhig! Ajraladigan fe’lda old qo‘shimcha oxirda: Steh auf!, Ruf mich an!. Iltimosni yumshatish uchun bitte qo‘shiladi: Komm bitte!
"Avtobusga o‘tir!" degan maslahatni du va Sie shaklida bering (nehmen, den Bus).
seit + Präsens = "...dan beri (hozir ham)": Ich wohne seit 2020 in Taschkent.
Oxirgi holat o‘zbek o‘quvchisi uchun ayniqsa muhim: inglizcha Present Perfect Continuous o‘rniga nemis tilida oddiy Präsens ishlatiladi.